Rys historyczny

Strona:    1    2    3    4

Przeglądając z pietyzmem pożółkłe już ze starości strony pierwszych wydanych przed przeszło pół wiekiem zeszytów „Czasopisma Stomatologicznego”, aż trudno sobie wyobrazić, jakie były początki powołania do życia pierwszego, po 5-letniej okupacji hitlerowskiej, miesięcznika przeznaczonego dla polskich lekarzy stomatologów. W kraju zniszczonym wojną, przetrzebionym intelektualnie i materialnie, ileż to wysiłku, energii i inicjatywy - pomimo wielu piętrzących się trudności - musiał włożyć pierwszy założyciel i redaktor „Czasopisma Stomatologicznego” lek. dent. Stanisław Bloch.

Stanisław Bloch urodził się 21 lutego 1893 r. w Warszawie. Świadectwo dojrzałości uzyskał w 1910 r., zaś w 1915 r. dyplom lekarza dentysty. W tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego, które zmuszony był przerwać przed ich ukończeniem w 1922 r.

Przed pierwszą wojną światową oraz w okresie międzywojennym lek. dent. Stanisław Bloch pracował w Oddziale Chirurgicznym Szpitala Dzieciątka Jezus, będąc równocześnie kierownikiem Związkowej Przychodni Rentgeno-Stomatologicznej oraz kierownikiem ambulatorium dentystycznego Schroniska dla Kalek w Warszawie. Dokształcał się i specjalizował za granicą w uniwersyteckich klinikach Berlina, Wiednia, Rostocku u prof. prof.: Wiligera, Pichlera i Morala.

W okresie międzywojennym pełnił kolejno obowiązki prezesa i wiceprezesa Związku Lekarzy Dentystów w Państwie Polskim. Od 1927 r. do 1938 r. był redaktorem miesięcznika „Dentystyczne Wiadomości”, w którym publikował prace o charakterze naukowym, społeczno-zawodowym i publicystycznym. Pod redakcją Stanisława Blocha, będącego wówczas kierownikiem Działu Wydawnictw Stomatologicznych wydano kilka polskich podręczników stomatologicznych.

W 1938 r. lek. dent. Stanisław Bloch został wiceprezesem Naczelnej Izby Lekarsko-Dentystycznej w Warszawie. Funkcję tę pełnił również po wojnie, aż do chwili rozwiązania Izby.

Ryc. 1. Prof. dr Stanisław Bloch (1893-1953).

W wyniku działań wojennych, lek. dent. Stanisław Bloch znalazł się w 1939 r. na terenie ZSRR, gdzie po ukończeniu dwukrotnych kursów przysposobienia lekarskiego i sanitarno-administracyjnego pracował jako lekarz sanitarno-epidemiologiczny oraz kierownik przychodni stomatologicznej.

Powołany przez PKWN powrócił do kraju w 1945 r., gdzie rozpoczął pracę w charakterze kierownika Przychodni Stomatologicznej Biura Odbudowy Portów Gdańskiego Urzędu Morskiego i Ubezpieczalni Społecznej w Gdańsku. W 1948 r. lek. dent. Stanisław Bloch zakłada „Czasopismo Stomatologiczne”, będące wówczas organem prasowym Naczelnej Izby Lekarsko-Dentystycznej w Warszawie. W tym samym roku został powołany na stanowisko zastępcy profesora przy Katedrze Protetyki Stomatologicznej AM w Gdańsku, którą organizował od podstaw (ryc. 1).

W 1949 r. lek. dent. Stanisław Bloch uzyskał na Uniwersytecie Warszawskim stopień doktora medycyny stomatologicznej. Stanowisko Dziekana Oddziału Stomatologicznego Akademii Medycznej w Gdańsku objął zaś w 1951 r. i został mianowany profesorem nadzwyczajnym. Ciężka choroba kładzie kres Jego twórczemu życiu.

Profesor Stanisław Bloch zmarł 22 września 1953 r. w Sztokholmie. Został pochowany 2 października 1953 r. w Kwaterze Zasłużonych na cmentarzu nadmorskim w Gdańsku.

Pierwszy zeszyt „Czasopisma Stomatologicznego” ukazał się w styczniu 1948 r. w nakładzie 2000 egzemplarzy. Założycielem i redaktorem czasopisma był prof. Stanisław Bloch, a członkami tymczasowego komitetu redakcyjnego: doc. Tadeusz Karnibad i Janusz Krzywicki.

Redakcja i administracja „Czasopisma Stomato­lo­gicznego” mieściły się w Gdańsku-Wrzeszczu, przy ul. Morskiej 40, w prywatnym mieszkaniu redaktora. Wydawcą czasopisma była wówczas Naczelna Izba Lekarsko-Dentystyczna z siedzibą w Warszawie, przy ul. Koszykowej 37.

Okładka pierwszego jak i następnych zeszytów sześciu kolejnych roczników „Czasopisma Stomatologicznego” (format A4) nie była usztywniona (ryc. 2). Na jej drugiej, trzeciej i czwartej stronie zamieszczono informacje reklamowe o sprzedaży materiałów i wyposażenia gabinetów dentystycznych.

Ryc. 2. Okładka pierwszego zeszytu „Czasopisma Stomatologicznego” wydanego w styczniu 1948 r.

Treść pierwszego zeszytu podzielono na działy: naukowy, streszczeń oraz dział urzędowy izb lekarskich. W dziale naukowym opublikowano tylko jeden artykuł dr med. Romana Michałowskiego, pt. „Chelitis glandularis – stan przedrakowy wargi dolnej”, zakończony krótkimi streszczeniami w języku francuskim i angielskim oraz spisem piśmiennictwa. W dziale streszczeń zamieszczono natomiast 16 opracowań z piśmiennictwa krajowego i zagranicznego.

Ostatnie 12 spośród 32 stronic zeszytu styczniowego poświęcono „Działowi Urzędowemu Izb Lekarsko-Dentystycznych”. W dziale tym drukowano liczne komunikaty i sprawozdania z działalności Naczelnej oraz Okręgowych Izb Lekarsko-Dentystycznych (warszawskiej, krakowskiej, poznańskiej i delegatury gdańskiej), a także informacje personalne o zmianie adresu lekarzy dentystów, zmianie nazwisk lekarek, które zawarły związek małżeński, o wyjazdach na stałe za granicę i o zgonach. Na kartach pierwszego zeszytu „Czasopisma Stomatologicznego” opublikowano ponadto „Wspomnienie pośmiertne o Franciszku Borusiewiczu” pióra Kazimierza Dominika, „Historię Kliniki Stomatologicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie” opracowaną przez Ludwika Sieppla oraz sprawozdanie z prac „Sekcji Stomatologicznej Związku Lekarzy w Krakowie” autorstwa Jerzego Drozdowskiego. Cena jednego zeszytu wynosiła wówczas 200 złotych.

Dziewięć spośród dwunastu zeszytów „Czasopisma Stomatologicznego” wydanych w 1948 r. miało biało-czarną, nieusztywnioną okładkę.

Okładkę zeszytów drugiego i piątego wydrukowano natomiast w kolorze niebieskim (ryc. 3), trzeciego zaś w kolorze czerwonym (ryc. 4). Widocznie druk kolorowej okładki okazał się zbyt drogi, bo począwszy od czerwcowego, szóstego zeszytu czasopisma wydanego w 1948 r., aż do stycznia 1954 r. nie drukowano już kolorowych okładek.

Ryc. 3. Okładka lutowego zeszytu „Czasopisma Stomatologicznego” z 1948 r. wydrukowana w kolorze niebieskim.

Ryc. 4. Marcowy zeszyt „Czasopisma Stomatologicznego” z 1948 r. Okładka w kolorze czerwonym.

W następnych zeszytach pierwszego rocznika „Czasopisma Stomatologicznego” artykułów naukowych było więcej; od 2 do 5. Był także dość obszerny dział streszczeń i liczne komunikaty Izb Lekarsko-Dentystycznych oraz wprowadzony od drugiego zeszytu „Dział Uczelni Stomatologicznych”, informujący o ich życiu. Z danych zawartych w tym dziale, a opublikowanych w drugim zeszycie „Czasopisma Stomatologicznego” dowiadujemy się o pierwszych polskich doktorach medycyny dentystycznej.

Pierwszym doktorantem medycyny dentystycznej w powojennej Polsce była lek. dent. Janina Galasińska-Landsbergerowa. Obrona Jej pracy doktorskiej odbyła się dnia 30 marca 1947 r. na Uniwersytecie Łódzkim. Tematem pracy była: „Dostawka skrzydłowa”. Pracę promował prof. Alfred Meissner.

Drugim doktorantem był lek. dent. Feliks Rutkowski, który 22 czerwca 1947 r. na Uniwersytecie Łódzkim obronił pracę, pt.: „Własny sposób szynowania rozchwianych zębów przy przewlekłych schorzeniach okołozębia. Szyna półsztywna”.

Trzecim z kolei w Polsce, zaś pierwszym doktorem dentystyki promowanym na Akademii Stomatologicznej w Warszawie, był lek. dent. Kazimierz Dominik. Tematem Jego pracy doktorskiej była ”Specyficzna organoterapia w paradentozie ze specjalnym uwzględnieniem vadurilu”. Promocja odbyła się w Warszawie dnia 30 listopada 1947 r. Promotorem pracy był prof. dr Antoni Dobrzański.

Wraz z rozwojem polskich uczelni stomatologicznych, powstają w 1948 r. miejscowe komitety redakcyjne w Krakowie, Lublinie, Poznaniu i Wrocławiu (ryc. 5). W Warszawie komitet miejscowy powstał w 1951 r., a w Gdańsku dopiero w 1953 r. Komitety te nie przetrwały w swej pierwotnej postaci i składzie, lecz stały się trzonem późniejszego ścisłego i rozszerzonego komitetu redakcyjnego.

W drugim roku wydawniczym, od pierwszego zeszytu, zmienił się układ graficzny pierwszej strony okładki „Czasopisma Stomatologicznego” (ryc. 6). Układ ten z niewielkimi zmianami pozostał do 1954 r. W odróżnieniu od pierwszego rocznika, w drugim tomie „Czasopisma Stomatologicznego” wydanym w 1949 r., tytuły artykułów naukowych były już pisane w trzech językach: polskim, francuskim i angielskim. W rozbudowanym dziale streszczeń było natomiast coraz mniej opracowań z piśmiennictwa zachodniego, więcej zaś z piśmiennictwa radzieckiego.

Ryc. 5. Składy osobowe miejscowych komitetów redakcyjnych oraz regulamin, wydrukowane w sierpniowym zeszycie „Czasopisma Stomatologicznego” z 1948 r. wydrukowana w kolorze niebieskim.

Ryc. 6. Zmiana szaty graficznej okładki „Czasopisma Sto­ma­tologicznego” w drugim – 1949 roku wydawniczym.

Na uwagę zasługuje szósty zeszyt czasopisma wydany w 1949 r., w którym umieszczono artykuł redakcyjny poświęcony poprawności słownictwa stomatologicznego. Redaktor czasopisma zwrócił się do Radiowego Poradnika Językowego, który prowadził wówczas dr Witold Doroszewski z prośbą o wyjaśnienie, jak należy pisać „witamin” czy „witamina” i jak odmieniać „ozębna-ozębny”, czy „ozębna-ozębnej”.

Doktor W. Doroszewski, po wyjaśnieniu spornej kwestii, z którą nie zgodził się ani prof. Witold Sylwanowicz, ani Stanisław Bloch, na końcu swojej wypowiedzi zwrócił uwagę, że tytuł „Czasopismo Stomatologiczne” wywołuje bezpośrednie skojarzenie z niemieckim typem nazw periodyków naukowych, tj. Zeitschrift fur Vergleichende Sprachforschung”, „Zeitschrift fur Phisikalische Chemie” itd. Doktor Doroszewski uważał, że Czasopismo jest tłumaczeniem Zeitschrift, używanym w języku polskim jako ogólne określenie wszystkich pism ukazujących się w regularnych odstępach, nie wyłączając pism codziennych. Był zdania, że w tytułach periodyków naukowych zamiast ogólnikowego „czasopisma” są używane raczej wyrazy precyzujące terminy ukazywania się pisma, jak „miesięcznik”, „kwartalnik”. Uznał, iż „Czasopismo” w tytule organu naukowego wygląda trochę dziwnie.

Odpowiedź ówczesnego redaktora „Czasopisma Stomatologicznego” była następująca „...Tu muszę przyznać całkowitą słuszność Ob. dr Doroszewskiemu. Rzeczywiście „czasopismo” jest dosłownym tłumaczeniem wyrazu niemieckiego „Zeitschrift”, ale „przegląd” jest także tłumaczeniem wyrazu niemieckiego „Rundschau”, jak „dziennik” jest tłumaczeniem „Tagblatt”. Tyle, co do brzmienia.”

A teraz, co do powodów powstania tego¸ a nie innego tytułu naszego pisma. Kiedy po wielu wysiłkach, zainicjowanych jeszcze przez śp. Franciszka Borusiewicza, uzyskaliśmy zezwolenie na wydawanie pierwszego stomatologicznego pisma w Odrodzonej Polsce, a nie mieliśmy na to ani ludzi, ani funduszów, ani materiału, nie wiedzieliśmy, czy pismo przez nas zapoczątkowane będzie rocznikiem, kwartalnikiem, czy dwumiesięcznikiem. Oto powód, dlaczego to pismo nazywa się „Czasopismo Stomatologiczne”.

Ale to nie jest przekład z niemieckiego, to jest tylko jednobrzmiący wyraz w różnych językach, jak np. przegląd, Rundschau, obozreńje, revue itp.”

W 1950 r. nastąpiła likwidacja Naczelnej Izby Lekarsko-Dentystycznej. Ostatnim wydanym przez Naczelną Izbę Lekarsko-Dentystyczną był trzeci zeszyt „Czasopisma Stomatologicznego”, który ukazał się w marcu 1950 r. Od kwietnia 1950 r. „Czasopismo Stomatologiczne” było już wydawane przez Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich w Warszawie pod dotychczasową redakcją, która nie zmieniła swojego adresu oraz z utrzymaniem dotychczas działających miejscowych komitetów redakcyjnych.

Administracja redakcji przeszła natomiast do Działu Czasopism Państwowego Zakładu Wydawnictw Lekarskich w Warszawie, przy ul. Chocimskiej 22. Równocześnie ze zmianą wydawcy zniknęły z tekstu artykułów naukowych tytuły i streszczenia francuskie, które zastąpiono streszczeniami rosyjskimi. Komunikaty izb lekarsko-dentystycznych ukazywały się jeszcze do październikowego zeszytu „Czasopisma Stomatologicznego” włącznie, to jest do ostatecznej ich likwidacji.

Od jedenastego zeszytu wydanego w 1950 r. ze stron „Czasopisma Stomatologicznego” zniknęły bezpowrotnie informacje personalne o lekarzach stomatologach i nigdy już nie pojawiły się w tej postaci.

W wyniku starań, decyzją Biura Rady Naukowej przy Ministerstwie Zdrowia utworzono w 1951 r. Polskie Towarzystwo Stomatologiczne (PTS). Organizację PTS powierzono dr Feliksowi Rutkowskiemu, który powołał w Warszawie Komitet Organizacyjny, złożony z przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia, katedr Oddziału Stomatologicznego AM, ordynatorów oddziałów i klinik chirurgii stomatologicznej, przedstawicieli Związków Zawodowych oraz byłych Izb Lekarsko-Dentystycznych. W myśl obowiązującego statutu wszyscy lekarze dentyści mogli być członkami PTS. W tym celu utworzono oddziały PTS w Warszawie, Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Gdańsku-Wrzeszczu, Wrocławiu, Zabrzu, Lublinie, Szczecinie i Białymstoku. Ustalono, że do zakresu prac Towarzystwa należało między innymi redagowanie własnego organu prasowego.

Ryc. 7. „Czasopismo Stomatologiczne” od stycznia 1952 r. stało się organem prasowym Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego.

Pierwszym prezesem PTS został w listopadzie 1953 r. prof. Aleksander Ujejski. Od tej chwili „Czasopismo Stomatologiczne” stało się organem prasowym Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, a zatem zmieniła się również szata graficzna okładki czasopisma (ryc. 7).

W październiku 1953 r. zmarł założyciel i pierwszy redaktor „Czasopisma Stomatologicznego” - prof. Stanisław Bloch. Sześć roczników „Czasopisma Stomatologicznego” (1948-1953) wydanych pod Jego redakcją to wynik 270 wydrukowanych prac oryginalnych, 743 streszczeń ze światowego piśmiennictwa stomatologicznego, 129 artykułów z działu społeczno-zawodowego uczelni, ocen książek itd. Za tymi suchymi liczbami kryło się sześć lat wytrwałej ciężkiej, konsekwentnej i twórczej pracy prof. Stanisława Blocha poświęconej dla dobra „Czasopisma Stomatologicznego” i polskiej stomatologii.

* * *

Strona:    1    2    3    4